Modern Çağın Getirdiği Kronik Yorgunluk: Dijital Yorgunluk Nedir?
Günümüz dünyasında sıkça dile getirilen ‘çok yorgunum’ şikayeti, artık geçici bir durum olmaktan çıkıp modern yaşamın getirdiği yaygın bir sorun haline geldi. Medicana Sağlık Grubu Psikiyatri Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar, bu sürekli yorgunluğun bir hastalık teşhisi olmadığını, aksine altında yatan pek çok nedenin bir sonucu olduğunu belirtiyor. Yaşar’a göre, insan biyolojisinin adapte olmakta zorlandığı hızlı yaşam temposu, dijital dünyanın getirdiği yoğun uyaranlar ve pandemi sonrası dönemin etkileri, bu yorgunluğun temel sebepleri arasında yer alıyor.
Dijital Dünyanın Gölgesinde Tükenmişlik: Dijital Yorgunluk’un Kaynakları
Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte bireyler, sürekli bir uyaran bombardımanı altında yaşıyor. Bildirimler, mesajlar, sosyal medyadaki kusursuz hayatlar, ‘geride kalma’ hissi ve her an ulaşılabilir olma beklentisi, ruh sağlığında dijital yorgunluk olarak adlandırılan yeni bir tablo oluşturuyor. Dr. Müge Yaşar, bu durumun ‘teknostres’ ve ‘Fear of Missing Out (FoMO)’ gibi kavramlarla yakından ilişkili olduğunu vurguluyor. Yoğun iş temposu, şehir hayatı ve sürekli dijital uyaranlara maruz kalmak, beynin alarm durumunda kalmasına ve kronik strese yol açıyor. Bu da vücudun sempatik sinir sistemini sürekli aktif tutarak, savaş ya da kaç tepkisini tetikliyor. Bilimsel olarak ‘allostatik yük’ olarak adlandırılan bu durum, vücudun kronik strese uyum sağlama çabasının bir yıpranma bedeli olarak karşımıza çıkıyor ve hem fiziksel hem de zihinsel yorgunluğa zemin hazırlıyor.
Sosyal Medya Bağımlılığı ve Etkileri
Yapılan araştırmalar, sosyal medyayı yoğun kullanan bireylerde anksiyete, depresyon ve dikkat eksikliğinin yanı sıra belirgin yorgunluk belirtilerinin de gözlemlendiğini ortaya koyuyor. Dr. Yaşar, sosyal medya bağımlılığının artmasıyla birlikte bu semptomların da yükselişe geçtiğini belirtiyor. FoMO ve sosyal medya bağımlılığı, bireyleri sürekli olarak çevrimiçi olmaya iterek içsel bir baskı yaratıyor ve bu da genel bir tükenmişlik hissine yol açıyor.
Dijital Yorgunluktan Kurtulmanın Yolları: Yavaşlamak ve Sınır Koymak
Sürekli yorgunluğun aslında bedenin ve zihnin bir alarm sistemi olduğunu belirten Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar, bu durumdan kurtulmanın anahtarının yaşam ritmini yeniden ayarlamakta yattığını ifade ediyor. Özellikle pandemi sonrası artan ekran süresi ve hareketsiz yaşam tarzının uyku bozuklukları, anksiyete ve özgüven sorunlarına yol açtığına dikkat çekiyor. Bu noktada ‘dijital hijyen’ ve ‘dijital detoks’ gibi kavramlar önem kazanıyor. Dijital detoks, zaman yönetimi ve net sınırlar koymak, yorgunluk ve tükenmişlik hissini azaltmada etkili yöntemler olarak öne çıkıyor. Dr. Yaşar, ‘hayır’ diyebilme becisinin, kişisel zamanı ve enerjiyi korumak için kritik olduğunu vurguluyor. Ayrıca, yatmadan bir saat önce ekranlardan uzak durarak melatonin salgılanmasını desteklemek ve belirlenen saatlerde bildirimleri kapatmak da zihinsel dinginliği artırıyor.
Anı Yaşamak ve Kendine Şefkat Göstermek
Dijital yorgunluk ile mücadelede farkındalık (mindfulness) ve nefes egzersizleri gibi stratejiler de büyük önem taşıyor. Anı yaşama odaklanmak, zihnin sürekli geçmiş ve gelecek kaygıları arasında gidip gelmesini engelliyor. Düzenli diyafram nefesi, vücudun dinlenme modunu aktive ederek parasempatik sistemi güçlendiriyor. Bunun yanı sıra, enerji tüketen değil, anlam ve amaç katan aktivitelere yönelmek, aile ve arkadaşlarla vakit geçirmek yalnızlık ve tükenmişlik riskini azaltıyor. Son olarak, Dr. Yaşar, kişinin kendine karşı nazik olması, hatalar karşısında kendini yargılamak yerine destek olması gerektiğini belirterek, mükemmeliyetçilikle mücadelede kendinle şefkatli olmanın en etkili yol olduğunu vurguluyor.
